sztuka - timeline

Genezę tej kultury należy wiązać z miejscowym podłożem środkowo paleolitycznym a mianowicie w kulturze mustierskiej z tradycją aszelską. Nazwa kultury związana jest z eponimicznym stanowiskiem w Grotte des Fees w Chatelperon w departamencie Allier. Kultura szatelperońska trwała od ok. 42 do ok. 37 tys. lat temu.¹

Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą szatelperońską obejmuje obszar południowo-zachodniej Francji – jaskinia Renifera departament Yonne oraz kantabryjskie wybrzeża Hiszpanii. Inwentarz kamienny tej kultury powstawał z wolumetrycznych rdzeni do przewodnich form tej kultury należą ostrza z tylcem łukowo wygiętym. Do produkcji narzędzi kamiennych wykorzystywano także odłupki z których wytwarzano narzędzia o środkowo paleolitycznym rodowodzie czyli zgrzebła.¹

Inwentarz narzędziowy uzupełniany był przez narzędzia wnękowe i zębate. Technikę gładzenia stosowano do produkcji narzędzi kościanych do których należy zaliczyć stożkowate groty, przekłuwacze a także narzędzi motykowatych. Z kości ptaków wytwarzano rurkowate narzędzia których przeznaczenie jest trudne do ustalenia.¹

Według jednej z hipotez, kultura szatelperońska powstała na skutek oddziaływania Homo sapiens sapiens na kulturę mustierską. Tym samym byłaby to kultura wymierającej populacji Neandertalczyka.

Górnopaleolityczna kultura narzędzi odłupkowych i klingowych, a także kościanych i rogowych, rozwijająca się w Europie, Azji, Afryce Północnej[potrzebny przypis]; w Polsce na południu (w Krakowie i koło Krakowa) oraz południowym zachodzie (Śląsku).

Szerzycielem kultury jest Homo sapiens sapiens. W tym okresie pojawiają się liczne przedmioty ozdobne, figurki kobiece znane dziś pod określeniem paleolitycznej Wenus, kult grzebania zmarłych i pierwsze trwałe domostwa. Z kulturą oryniacką związane są pierwsze znane przedstawienia obrazowe, np. schematyczne rysunki zwierząt. Przemysł cechuje technologia wiórowa obróbki kamienia, produkcja drapaczy, rylców, wiórowców i wysoka znajomość obróbki kości.

Nazwa kultury pochodzi od znajdującej się w Pirenejach jaskini Aurignac. Jaskinia ta została zbadana w 1860 przez E. Larteta.

Kultura oryniacka została wyodrębniona w 1906 przez Henriego Breuila oraz E. Cartailhaca jako proponowane określenie dla kultur istniejących pomiędzy kulturami mustierskimi a soultrejskimi. Lokalna odmiana tej kultury w Anatolii bywa określana jako przemysł kemeryjski, niejasne pozostają jej związki z tzw. lewanto-oryniakiem z terenu Syropalestyny.

Grawetien – górnopaleolityczna kultura archeologiczna obejmująca swoim zasięgiem rozległe obszary europejskie. Często interpretowana jako zbiór wielu kultur archeologicznych i stąd nazywana kompleksem graweckim bądź grupą grawecką. Występowała od 32 do 20 tysięcy lat p.n.e. Nazwa tej kultury pochodzi od znalezisk w La Gravette w departamencie Dordogne w południowo-zachodniej Francji.

Charakterystyczne dla kultury graweckiej są wyroby kamienne w postaci ostrzy tylcowych mocowanych w kościanych bądź drewnianych oprawach[1], a także figurki kobiet, tzw. Wenus paleolitycznych (np. odkryta w Austrii Wenus z Willendorfu, czy francuski zespół figurek Wenus z Renancourt), wywodzących się prawdopodobnie z terenów Europy Centralnej. Przedstawiciele kompleksu graweckiego udoskonalili techniki polowania, oprócz oszczepów wprowadzając do użycia również łuki. Sieć osadnicza kultur graweckich była bardziej stabilna niż poprzednie, udoskonalone zostały strategie zdobywania i przechowywania zasobów[1]. Najbardziej rozwiniętym centrum osadniczym grupy graweckiej było to znajdujące się w rejonie Moraw i Dolnej Austrii (kultura pawlowska).

Najważniejszym w Polsce stanowiskiem kultury graweckiej jest stanowisko odkryte przy ulicy Hofmana (dawniej Spadzista) w Krakowie, na którym znaleziono bardzo liczne narzędzia krzemienne, w tym przewodnie zabytki tej kultury takie, jak jednozadziorce oraz noże typu Kostienki. Na stanowisku tym odkryto również największe w Polsce nagromadzenie kości mamucich, w obrębie którego występują szczątki należące do minimum 90 osobników. Przedmioty powstałe w okresie kultury graweckiej odnaleziono również podczas wykopalisk prowadzonych w Jaskini Obłazowej niedaleko Nowego Targu. Znaleziono tam między innymi kościany bumerang. W jaskini Čertova pec w zachodniej Słowacji odkryto zaliczane do tej kultury użytkowo obrobione muszle mięczaków sprzed 30-24 tys. lat. Na Morawach i Ukrainie odkryto figurki przedstawiające ówczesną faunę tych terenów, np. mamuty, nosorożce włochate, lwy jaskiniowe oraz niedźwiedzie jaskiniowe.

Około 25 tys. lat p.n.e. graweckie centrum kulturowe relokowało się z terenów Moraw i Austrii w kierunku Słowacji Zachodniej[1]. W owym okresie zanotowano wzmożone zastosowanie kości jako budulca, pojawiło się także użycie węgla kamiennego jako paliwa.

Nazwa tej jednostki kulturowej pochodzi od miejscowości Solutré-Pouilly, departament Saona i Loara we Francji.

Kultura ta rozwijała się w okresie między 21 a 18 tys. lat temu. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą solutrejską znany jest z obszarów Półwyspu Iberyjskiego (stanowisko La Riera) oraz z terenów położonych na zachód od Rodanu (stanowisko Pataud). Do przewodnich form narzędziowych utożsamianych z kulturą solutrejską należą ostrza liściowate, wiórki tylcowe, ostrza z jednostronną obróbką, ostrza laurowate, zaś w końcowej fazie rozwoju tej kultury w inwentarzach poświadczona jest obecność ostrzy z zadziorem lub trzonkiem oraz narzędzia zębato-wnękowe.

Do produkcji różnego rodzaju ostrzy posługiwano się techniką naciskową - po wstępnej obróbce elementu metodą obijania i otłukiwania, następowała druga, znacznie dokładniejsza faza obróbki, polegająca na naciskaniu na powierzchnię elementu twardą kością, wskutek czego odspajały się od niej nie grube odłupki lecz cienkie płatki[1]. Tak powstająca powierzchnia była prawie gładka, a ostrza prawie proste. Dzięki temu formy narzędziowe nabierały bardziej smukłych, precyzyjnych form. Technika ta rozprzestrzeniła się na obszar Eurazji i Ameryki Północnej po upływie 10 000 lat.

Jedna z kultur późnego paleolitu, udokumentowana w Europie zachodniej i środkowej i datowana na przedział od 18 do 11 tys. lat wstecz. Nazwa wywodzi się od stanowiska Abri de la Madeleine, w departamencie Dordogne we Francji.

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

W Polsce obozowisko ludzi kultury magdaleńskiej odkryto m.in. w Jaskini Maszyckiej w Ojcowskim Parku Narodowym. Zasięg znalezisk kultury magdaleńskiej we Wschodniej Europie korelował z zasięgiem występowania suhaków, na które najpewniej urządzano polowania. Przedstawiciele ludów magdaleńskich polowali też m.in. na bizony, konie czy renifery. W Brzoskiwini k. Krakowa odkryto liczne pracownie obróbki krzemienia pochodzące z czasów magdaleńskich.

Kultura świderska – kultura archeologiczna późnego paleolitu datowana na okres między 10600 lat p.n.e. do ok. 9600 lat p.n.e. Nazwa kultury nawiązuje do eponimicznego stanowiska Świdry Wielkie w Otwocku. Należy do kręgu kultur ostrzy trzoneczkowatych.

Niekiedy stosuje się zamiennie nazwę cykl (lub kompleks) mazowszański. Dawniej używano określenia przemysł chwalibogowicki (od Chwalibogowice koło Kazimierzy Wielkiej).

Przy tworzeniu się kultury świderskiej wzięły udział grupy łowców kultury Lyngby, która przesuwała się na południe, podobnie jak ludność grupy (kultury) perstuńskiej (od rzeki Perstunki) z terenu Litwy, pn.-zach. Białorusi oraz pn. – wsch. Polski. Niekiedy tę początkową fazę określa się mianem perstuńskiej. W połączeniu z elementami kultury Federmesser i witowskimi. Wszystko to w warunkach destabilizacji osadnictwa spowodowanymi pogarszaniem się warunków klimatycznych.

Kultura świderska – kultura archeologiczna późnego paleolitu datowana na okres między 10600 lat p.n.e. do ok. 9600 lat p.n.e. Nazwa kultury nawiązuje do eponimicznego stanowiska Świdry Wielkie w Otwocku. Należy do kręgu kultur ostrzy trzoneczkowatych.

Niekiedy stosuje się zamiennie nazwę cykl (lub kompleks) mazowszański. Dawniej używano określenia przemysł chwalibogowicki (od Chwalibogowice koło Kazimierzy Wielkiej).

Przy tworzeniu się kultury świderskiej wzięły udział grupy łowców kultury Lyngby, która przesuwała się na południe, podobnie jak ludność grupy (kultury) perstuńskiej (od rzeki Perstunki) z terenu Litwy, pn.-zach. Białorusi oraz pn. – wsch. Polski. Niekiedy tę początkową fazę określa się mianem perstuńskiej. W połączeniu z elementami kultury Federmesser i witowskimi. Wszystko to w warunkach destabilizacji osadnictwa spowodowanymi pogarszaniem się warunków klimatycznych.

Kultura świderska – kultura archeologiczna późnego paleolitu datowana na okres między 10600 lat p.n.e. do ok. 9600 lat p.n.e. Nazwa kultury nawiązuje do eponimicznego stanowiska Świdry Wielkie w Otwocku. Należy do kręgu kultur ostrzy trzoneczkowatych.

Niekiedy stosuje się zamiennie nazwę cykl (lub kompleks) mazowszański. Dawniej używano określenia przemysł chwalibogowicki (od Chwalibogowice koło Kazimierzy Wielkiej).

Przy tworzeniu się kultury świderskiej wzięły udział grupy łowców kultury Lyngby, która przesuwała się na południe, podobnie jak ludność grupy (kultury) perstuńskiej (od rzeki Perstunki) z terenu Litwy, pn.-zach. Białorusi oraz pn. – wsch. Polski. Niekiedy tę początkową fazę określa się mianem perstuńskiej. W połączeniu z elementami kultury Federmesser i witowskimi. Wszystko to w warunkach destabilizacji osadnictwa spowodowanymi pogarszaniem się warunków klimatycznych.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST, TEST,

Zasięg kultury magdaleńskiej w Europie (kolor bladoróżowy)i jej główne stanowiska archeologiczne Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.